Ndonëse shpesh bëhen virale në rrjetet sociale, pamjet e dhunës fizike apo psikologjike mes mësuesve dhe nxënësve në Shqipëri nuk janë më diçka e padëgjuar për shoqërinë tonë. Për shuplaka, ofendime kolektive, apo forma të tjera të dhunës në shkollat shqiptare flitet vazhdimisht nën zë, e ndonjëherë edhe me zë të lartë kur videot përfundojnë në media.
Si mund t’i jepet fund kësaj forme të vjetëruar të “disiplinimit” të nxënësve? Pse janë të domosdoshme ndryshimet thelbësore në sistemin arsimor shqiptar?
PISA dhe kambanat e alarmit për cilësinë
Për vlerësimin e cilësisë së arsimit të një shteti ekzistojnë shumë tregues, por testimet ndërkombëtare si PISA janë pasqyra më e qartë.
Në testimin e fundit të PISA 2022, Shqipëria pësoi një rënie drastike, duke shënuar rezultatet më të ulëta në dekadën e fundit në matematikë, lexim dhe shkencë. Interpretimet për këtë gjendje janë të ndryshme: efektet e pandemisë, kurrikula që ndryshon shpesh, mungesa e laboratorëve, apo mësimi me turne në disa zona urbane.
Por, ekspertë ndërkombëtarë të arsimit thonë se, në realitet, problemi qëndron diku tjetër: te qasja ndaj nxënësit.
Filozofia finlandeze: Mirëqenia para notave
Sipas edukatorit të njohur finlandez, Pasi Sahlberg, pyetjet që duhet t’ia bëjnë vetes personat përgjegjës në Shqipëri – nga Ministria e Arsimit e deri te mësuesit në klasë – janë: Cili është qëllimi i shkollave sot?
Ai kujton se në ditët e sotme, në Finlandë – vendi që merret shpesh si shembull për përsosmëri në edukim – notat dhe memorizimi mekanik nuk janë prioritet. Ato janë zëvendësuar me mirëqenien emocionale, shëndetin dhe ndërtimin e marrëdhënieve të besimit.
Duke analizuar fenomenin e dhunës në shkolla (që është prezent edhe në Ballkan), Sahlberg thekson se sjellja e nxënësve, sidomos kur është agresive, është tregues i qartë se diçka nuk shkon me jetën e tyre jashtë shkollës. Sipas tij, vlerësimet tregojnë se shkalla e agresivitetit te adoleshentët është rritur ndjeshëm pas pandemisë dhe izolimit social.
“Shumica e fëmijëve, thellë në zemër, janë të mirë. Kur ata e thyejnë atë mirësi, ne duhet të fokusohemi te shkaku, jo thjesht te ndëshkimi apo disiplinimi fizik”, thotë ai.
Dhuna nuk është mjet pedagogjik
Sahlberg është i prerë: dhuna ndaj nxënësve nuk duhet konsideruar mjet disiplinimi në asnjë rrethanë. Ai rikujton se mësuesit janë modeli kryesor për fëmijët në shkollë, ashtu si prindërit në shtëpi. Nëse modeli përdor dhunë, fëmija mëson dhunën.
Nëse një mësues do të godiste një nxënës në Finlandë, Sahlberg thotë me bindje se ai mësues “me automatizëm do ta humbte vendin e punës dhe licencën për të dhënë mësim, pa asnjë diskutim”.
Masat në Shqipëri: Nga “Paketa e Sigurisë” te realiteti
Ministria e Arsimit dhe Sportit në Shqipëri ka prezantuar dhe po zbaton “Paketën e Sigurisë në Shkolla”. Kjo nismë parashikon oficerë sigurie në shkolla, rritje të rolit të psikologut dhe bashkëpunim më të ngushtë me policinë për të mbajtur larg lëndët narkotike dhe dhunën.
Megjithatë, shumëçka duket se çalon në zbatim.
-
Numri i psikologëve dhe punonjësve socialë, ndonëse i rritur, ende nuk mbulon në mënyrë efektive çdo shkollë, sidomos në zonat rurale ku një psikolog mbulon disa shkolla.
-
Oficerët e sigurisë shpesh shihen vetëm si roje fizike, dhe jo si pjesë e hallkës parandaluese dhe edukuese.
Një botë e ashpër për adoleshentët shqiptarë
Sahlberg, vetë baba, thotë se gjëja më urgjente është t’u kushtohet vëmendje rrethanave të jetës së fëmijëve. Për Shqipërinë, kjo është edhe më kritike. Emigrimi masiv i prindërve, presioni i rrjeteve sociale (TikTok, Instagram) dhe pasiguria ekonomike krijojnë një mjedis stresues për të rinjtë.
“Kjo është një botë shumë e ashpër. Sidomos në Ballkan, ku tranzicioni i zgjatur dhe pasiguria ndikojnë te fëmijët, edukimi bëhet shumë më i komplikuar sesa në vendet me stabilitet të lartë social”, shprehet eksperti.
Zgjidhja: Parandalim, jo vetëm reagim
Ndryshe nga qasja reaktive (ndëshko pasi ndodh sherri), vendet skandinave investojnë në parandalim. Çdo shkollë atje ka një ekip të dedikuar – psikologë, infermierë, pedagogë socialë – të cilët takohen çdo javë për të diskutuar: “A kemi dëgjuar diçka? A ka ndonjë fëmijë që po izolohet? A rrezikohet të ndodhë diçka?”.
Një tjetër aspekt është qartësia e ligjit. Duke komentuar rastet kur mësuesit në Shqipëri justifikohen se janë provokuar nga nxënësit, Sahlberg thotë se rregullat duhet të jenë të panegociueshme.
“Rregullat shkruhen gjithmonë nga perspektiva e mbrojtjes së fëmijës. Edhe nëse nxënësi provokon, i rrituri (mësuesi) ka përgjegjësinë e reagimit profesional. Në një përballje të tillë, në sistemet e zhvilluara, mësuesi që ushtron dhunë humbet gjithmonë”.
Çfarë duhet bërë?
Prindërit dhe shoqëria civile në Shqipëri kërkojnë vazhdimisht mjedise më të sigurta. Kjo nuk arrihet vetëm me kamera sigurie apo policë te dera. Nevojitet:
-
Trajnim real për mësuesit: Jo vetëm për kurrikulën, por për menaxhimin e klasës, psikologjinë e adoleshentit dhe menaxhimin e inatit.
-
Mbështetje reale psikologjike: Psikologu i shkollës nuk duhet të jetë një figurë që plotëson shkresa, por një derë e hapur për nxënësin.
-
Protokolle të qarta: Çdo rast dhune (edhe verbal) duhet të raportohet dhe të trajtohet, pa u përpjekur të “mbyllet brenda shkollës” për të mos prishur imazhin.
Mbetet për t’u parë nëse strategjitë e reja të Ministrisë së Arsimit do të arrijnë të depërtojnë përtej letrave, në bankat e shkollave ku formësohet e ardhmja e Shqipërisë.
Nga Albin Hoxha
