TIRANË – Kërkesa e artikuluar një natë më parë nga ish-deputeti i PD-së, Klevis Balliu, për krijimin e një qeverie teknike për shkak të hetimeve të SPAK ndaj ekzekutivit, ka rihapur debatin mbi standardet e moralit politik dhe legjitimitetit në Shqipëri. Ndërsa opozita pretendon se “një qeveri nën hetim nuk mund të vijojë”, historia e afërt politike e vendit ofron një pasqyrë krejt tjetër të reagimit ndaj skandaleve, madje edhe kur ato përfshijnë humbje masive jetësh njerëzore.
Legjitimiteti dhe SPAK: Çfarë po ndodh sot? Mazhoranca aktuale, ndonëse e përballur me hetime nga Prokuroria e Posaçme, ka zgjedhur strategjinë e “dyerve të hapura” për drejtësinë, duke argumentuar se përgjegjësia penale është individuale dhe se mandati i marrë në zgjedhje mbetet i paprekur. Në terma kushtetues dhe politikë, legjitimiteti i një qeverie bie në tri raste madhore:
-
Kur humbet numrat në Parlament.
-
Kur provohet se ka ardhur në pushtet përmes manipulimit masiv.
-
Kur përdor pushtetin për të penguar drejtësinë në një skandal madhor.
Sot, SPAK nuk ka asnjë pengesë ligjore për të hetuar. Ndryshe nga vitet e shkuara, kur për të hetuar një zyrtar të lartë duhej “leja e Parlamentit” (siç ndodhi me bllokimin e hetimeve për Rrugën e Kombit apo fazat fillestare të Gërdecit), sot prokurorët kanë dorë të lirë. Pengesa e vetme mbetet imuniteti për arrestimin, por jo për hetimin.
Gërdeci: Kur shteti shpërtheu dhe qeveria nuk lëvizi Për të kuptuar peshën e kërkesës së sotme për qeveri teknike, vlen të kthehemi pas në kohë, te ngjarja që tronditi themelet e shtetit shqiptar: 15 Mars 2008.
Në fshatin Gërdec, pranë aeroportit të Rinasit, ishte ngritur një strukturë shtetërore-private për demontimin e municioneve. Ajo që duhej të ishte një proces teknik, u shndërrua në një skemë mashtrimi ndërkombëtar: fishekë kinezë të viteve ’60 ri-ambalazhoheshin si “Made in Albania” për t’u shitur Pentagonit për luftën në Afganistan.
Shpërthimi i punishtes mori 28 jetë njerëzish dhe plagosi qindra të tjerë. Mes viktimave ishin:
-
Edison Durda, 8 vjeç, i cili po luante me biçikletë dhe u gjet i pajetë.
-
Muhamet Hoxha, baxhanaku i kryeministrit të atëhershëm Sali Berisha (bashkëshorti i motrës së Lirie Berishës).
Heshtja për “Baxhanakun” dhe akuzat e New York Times Paradoksi i asaj kohe qëndron te menaxhimi politik dhe mediatik i tragjedisë. Për ditë të tëra, u tentua të fshihej fakti se “administratori” i punishtes ishte familjar i ngushtë i Kryeministrit. Por, goditja e vërtetë erdhi nga përtej oqeanit. Prestigjiozja The New York Times publikoi një investigim me firmën e 5 gazetarëve, ku citoheshin dëshmi dhe dokumente që lidhnin aferën e Gërdecit me djalin e kryeministrit, Shkëlzen Berishën.
Reagimi i qeverisë së atëhershme?
-
Asnjë dorëheqje e Kryeministrit.
-
Asnjë kërkesë serioze për qeveri teknike nga brenda spektrit politik.
-
Sulm frontal ndaj medias, duke e quajtur New York Times “letër higjenike”.
Dëshmitari që “u vetëvra” në gjueti Për më tepër, hetimi i asaj kohe u karakterizua nga zhdukja e mistershme e dëshmitarit kyç, Kosta Trebicka. I konsideruar si “zbiruesi” që foli me autoritetet amerikane dhe gazetarët e huaj për paketimin e fishekëve kinezë, Trebicka u gjet i vdekur në një aksident të dyshimtë gjuetie në vitin 2008. Edhe pas kësaj, jeta politike vazhdoi normalisht.
Përfundim Kërkesa e sotme për qeveri teknike bazohet në parime morale që opozita aktuale i artikulon me forcë. Megjithatë, historia shërben si pasqyrë. Në vitin 2008, kur 28 arkivole mbuluan Gërdecin dhe akuzat për korrupsion qeveritar mbushën faqet e para të shtypit botëror, standardi i vendosur ishte ai i qëndresës me çdo kusht në pushtet. Krahasimi mes dy kohëve tregon se ndryshimi i standardeve shpesh varet nga cila anë e tavolinës së pushtetit ndodhesh.
